DFBonline begrippenlijst: 7 meest recente Begrippen van de Dag - 22582 Begrippen in ons lexicon

digitale afhankelijkheid

Fri, 10 Apr 2026 00:00:00 +0200

Digitale afhankelijkheid is een begrip dat zich op het snijvlak bevindt van economie, technologie, geopolitiek en bedrijfsvoering, en dat verwijst naar de mate waarin individuen, organisaties, sectoren of landen afhankelijk zijn geworden van digitale systemen, platforms, infrastructuren en diensten voor het functioneren van hun economische activiteit, maatschappelijke processen en in het dagelijks leven, en de kwetsbaarheden die uit die afhankelijkheid voortvloeien.

Voor ondernemingen en organisaties is digitale afhankelijkheid een strategisch risicobegrip. Bedrijven zijn in toenemende mate afhankelijk van een beperkt aantal grote technologieproviders - zoals Google, Amazon en Microsoft - voor hun kritische bedrijfsprocessen, met name als het gaat om cloudinfrastructuur.

Voorbeeld
'Nederlandse industrie kwetsbaar door afhankelijkheid Amerikaanse clouddiensten - Door de toenemende afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten wordt de Nederlandse industrie kwetsbaarder. Dat is met name bij energie-intensieve industrie het geval, blijkt uit een rapport dat in opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is uitgevoerd op verzoek van Energy Innovation NL. De gevolgen van die afhankelijkheid moeten serieus worden genomen, zegt cybersecurity-expert Bert Hubert. ‘Als er een storing komt, krijgt de industrie moeite met het bestrijden van rampen of het oplossen van problemen.’'
Bron: BNR - 09-04-2026.

Deze afhankelijkheid leidt tot een reeks specifieke risico's, zoals:

Concentratierisico: als een organisatie haar kritische processen heeft ondergebracht bij één of een klein aantal providers, is zij kwetsbaar voor storingen, prijsverhogingen of beleidswijzigingen bij die providers.

Vendor lock-in: eenmaal diep geïntegreerd in het ecosysteem van een grote technologieprovider is het voor een organisatie bijzonder kostbaar en tijdrovend om naar een andere provider over te stappen. De afhankelijkheid wordt zo structureel en moeilijk omkeerbaar.

Cybersecurity-risico: digitale afhankelijkheid vergroot de aanvalsmogelijkheden voor cybercriminelen en statelijke actoren. Een succesvolle aanval op een kritisch digitaal systeem (bijvoorbeeld via ransomware of DDoS-aanvallen), kan de gehele bedrijfsvoering stilleggen.

Gegevenssouvereiniteit: organisaties die hun data opslaan bij buitenlandse cloudproviders zijn afhankelijk van de wet- en regelgeving in het land van de provider voor de bescherming van hun gegevens. Dit is een bijzonder gevoelig punt voor Europese organisaties die data opslaan bij Amerikaanse providers, vanwege de extraterritoriale werking van wetgeving zoals de US Cloud Act.

De financiële sector is wellicht de meest gedigitaliseerde sector van de economie. Betalingsverkeer-infrastructuur en -systemen, effectenhandel, risicomanagement, kredietbeoordeling en klantcommunicatie zijn vrijwel volledig gedigitaliseerd. Een verstoring van kritische financiële infrastructuur, zoals de betalingssystemen TARGET en SWIFT, of de handelsplatforms van grote beurzen, kan het financiële systeem als geheel ontwrichten.

Maar zo zijn er tal van voorbeelden in andere sectoren (zoals energievoorziening, gezondheidszorg, defensie, logistiek en toeleveringsketens, industrie) te geven.

energiearmoede

Thu, 09 Apr 2026 00:00:00 +0200

Ook: energie-armoede.
Situatie waarin een huishouden moeite heeft om de maandelijkse energiefacturen te betalen, omdat een relatief groot deel van het beschikbaar inkomen (na aftrek van de woonkosten) opgemaakt wordt aan olie/gas- en elektriciteitskosten. Het kan niet aan de verwarmingsbehoeften voldoen wegens gebrek aan financiële middelen of wegens de staat van de woning.
Alleenstaanden worden doorgaans harder getroffen dan gezinnen.

Voorbeeld

'Woningen isoleren van huishoudens die de energierekening structureel niet of nauwelijks kunnen betalen, levert veel meer gasbesparing op dan bij andere woningen. Dat blijkt uit onderzoek naar oplossingen voor energiearmoede van kennis- en innovatie-instituut TNO, waarover De Telegraaf schrijft. De Tweede Kamer spreekt woensdag met deskundigen over de aanpak van energiearmoede. „Per geïnvesteerde euro is de gasbesparing in woningen van huishoudens met energiearmoede hoger dan gemiddeld”, zegt TNO-econoom Peter Mulder tegen De Telegraaf. „Als de gasprijs stijgt, wordt dit financiële voordeel natuurlijk groter. De uitkomsten van ons onderzoek onderstrepen daarmee dat het met voorrang aanpakken van de slechtste woningen loont. Zowel financieel als maatschappelijk.”'
Bron: NRC Economieblog - 08-04-2026.

'Je kunt zeggen dat de huidige energiecrisis de schuld is van Vladimir Poetin. Door de gastoevoer naar Europa geleidelijk af te knijpen, heeft de Russische president de energiemarkt volledig ontregeld. Prijzen schieten alle kanten op, maar vooral heel hard omhoog. Sommige Europese bedrijven zien zich genoodzaakt hun productie stil te leggen vanwege de hoge energierekening. Voor veel huishoudens dreigt deze winter energiearmoede.'
Bron: NRC - 09-09-2022.

'Ruim een half miljoen Nederlanders leven momenteel in zogeheten 'energiearmoede'. Dat betekent dat het voor hen steeds moeilijker wordt om de energierekening te betalen. Volgens een rapport van onderzoeksinstelling TNO kan de groep de komende tijd nog groter worden. De energiearmoede komt voort uit stijgende gasprijzen. Daarbij kan de helft van de bevolking zijn huis onvoldoende isoleren, blijkt uit het rapport.'
Bron: RTL Nieuws - 23-09-2021.

'Energiearmoedebeleid moet beter: 'Houd rekening met mensen met kleine beurs' - Bij het energie- en klimaatbeleid wordt onvoldoende rekening gehouden met mensen die maar moeilijk de energierekening kunnen betalen. Deze groep is een groot deel van hun inkomen kwijt aan energiekosten en kunnen daardoor energiebesparende maatregelen in hun huis niet of moeilijk betalen. .......De meest gebruikte definitie van energiearmoede is als iemand 10 procent van het inkomen uitgeeft aan energie. '
Bron: NOS.nl - 02-11-2020.

Engels: energy poverty.

oude economie

Wed, 08 Apr 2026 00:00:00 +0200

De term 'oude economie' staat voor de gevestigde ondernemingen met een traditioneel bedrijfsmodel (business model), waarbij het vaak gaat om massaproductie (productie in grote aantallen, tegen een zo laag mogelijke prijs per eenheid), denk aan energie, staal, auto's en voedingsmiddelen.

Een begrip dat wordt gebruikt om het onderscheid met de 'nieuwe economie'. In de nieuwe economie staan innovatie en kennis centraler, en worden vaak andere bedrijfsmodellen gehanteerd.

Voorbeeld

'Private-equityfirma’s verleggen hun belangstelling voor technologie- en softwarebedrijven naar kabelleggers, bouwplaatsbeveiligers en andere zogenoemde blauweboordenbedrijven uit de ‘oude economie’. Ze verwachten dat AI in die sectoren minder verstorend zal werken. „Veel bedrijven hebben last van AI, maar niemand weet precies hoeveel”, citeert de krant een anonieme bankier. „Dan zoek je als investeerder naar bedrijven die daar weinig last van hebben. De kans is klein dat een loodgieter, elektricien of bouwvakker verdwijnt door AI.”''
Bron: NRC Economieblog - 07-04-2026.

'Het resultatenseizoen in de VS lijkt wel op de weerwraak van de ‘oude’ economie. Grondstoffen, energie en zelfs landbouwproducten worden in sneltempo duurder door onderbrekingen als gevolg van Covid-19. Binnen de technologiesector maakten enkele bedrijven wel een uitschuiver. Zo verhoogt Intel de productie, maar dit kost geld en zal op de marges wegen. Het sociale mediaplatform Snap ziet de groei van de online reclame-inkomsten gevoelig vertragen. Naast de strengere privacyregels van Apple adverteren ook bedrijven minder omdat ze consumenten door tekorten toch niet kunnen bedienen.'
Bron: Tijd.be, De Belegger op Zondag - 24-10-2021.

'Dat winst en werk hand in hand gaan is een gedachte van de oude economie. In de nieuwe economie gaat winst voor werk. De bedrijfswinsten groeien al jaren vele malen sneller dan het aantal banen of de loonsom. Daardoor stijgt de kapitaalsinkomensquote – het deel van de nationale koek dat naar de beleggers gaat – en daalt de arbeidsinkomensquote – het deel voor de werknemers.'
Bron: Volkskrant - 02-04-2019.

tweede orde-effecten (economie)

Tue, 07 Apr 2026 00:00:00 +0200

Ook: tweede ronde-effecten.
Afgeleide gevolgen. Tweede-orde-effecten in de economie zijn de indirecte, vaak onbedoelde en uitgestelde gevolgen die voortvloeien uit een initiële economische actie of beleidsmaatregel (het eerste-orde-effect). Terwijl eerste-orde-effecten direct zichtbaar en vaak beoogd zijn, treden tweede-orde-effecten op als een kettingreactie 'verderop' in het systeem.
Er is bijvoorbeeld sprake van tweede-ronde-effecten als werknemers en vakbonden, ter compensatie van de opgelopen inflatie vervolgens hogere looneisen gaan stellen, en als bedrijven de hogere loonkosten (in geval van inwilliging) daarna weer doorberekenen in hogere consumentenprijzen.
Het gevolg hiervan is dat er een loon-prijsspiraal kan ontstaan.

Voorbeeld

Economen zeggen vaak dat het een tijd kan duren voordat hogere olie- en gasprijzen worden doorberekend in de rest van de economie. Maar uit een rondgang die we bij NRC afgelopen weekend publiceerden, bleek dat zulke „tweede-orde-effecten” al volop voelbaar zijn: De prijzen voor vliegtickets, kunstmest en goederentransport gingen al omhoog; Aardappelzetmeelconcern Avebe, dat grondstoffen voor onder andere diervoeding, lijm en papierproducten levert, verhoogde de tarieven; En een Rotterdamse visverkoper verhoogde zijn prijzen voor tarbot en sliptong met een kwart.
Bron: NRC - 30-03-2026.

'Blijven energieprijzen langer hoog, zo legt DNB uit, dan gaan ze doorwerken in de prijzen van andere goederen en diensten. De ervaring van 2022 leert hoe sterk dat effect kan zijn, al verwacht de centrale bank nu geen vergelijkbare piek. Met een vertraging volgen hogere looneisen, die de inflatie hardnekkiger maken. De economen van de centrale bank houden in het zware scenario dus al rekening met zogeheten tweedeorde-effecten, zoals die zich voordeden na 2022. In dat jaar ontketende de Russische aanval op Oekraïne een inflatiegolf. Vakbonden stelden hogere looneisen en bedrijven gingen hun prijzen bij voorbaat verhogen om duurdere arbeid en energie op te kunnen vangen.'
Bron: FD - 24-03-2026.

'Er zijn genoeg tweede-orde-effecten, ofwel afgeleide gevolgen. In Nederland hebben we het voorbeeld van het zorgpersoneel. Die heeft er net 15% bijgekregen. Ik gun iedereen een flinke salarisstijging. Maar wie gaat het betalen? De premie voor de zorgverzekering gaat dus omhoog en dat jaagt de inflatie weer aan. Dus wil iedereen weer meer salaris. Enzovoort, enzovoort.'
Bron: BNR, column Corné van Zeijl - 31-03-2023.

'De Europese Centrale Bank verwacht dat werknemers hogere lonen zullen eisen om het verlies aan koopkracht door de hoge inflatie te compenseren, zo blijkt uit de zopas vrijgegeven notulen van de beleidsvergadering van 13 en 14 april. Waarom is dit belangrijk? De ECB heeft lang volgehouden dat zulke "tweede-ronde-effecten" (die volgen op de eerste schok, de stijgende energieprijzen) zich nauwelijks manifesteerden, en een renteverhoging daarom niet nodig was om de inflatie in te tomen. Door nu wél de loon-prijsspiraal als een reële bedreiging aan te duiden, opent Frankfurt de deur naar een renteverhoging in juli.'
Bron: Business AM - 19-05-2022.

Engels: second-round effects.

verborgen kampioen

Mon, 06 Apr 2026 00:00:00 +0200

Ook: verscholen winnaar.
Een term voor relatief onopvallende en onbekende bedrijven - vaak familiebedrijven - die overal ter wereld zeer succesvol zaken weten te doen. Ze zijn in hun nichemarkt nummer één of twee in de wereld (marktleider) en hebben een mondiaal marktaandeel.
Deze bedrijven hebben onder meer de volgende gemeenschappelijke kenmerken: ze zijn sterk gefocust op technologie en markt, flexibel, klantgericht, visionair, hebben een mondiale instelling, vertrouwen vooral op zichzelf en kennen een sterke bedrijfscultuur.
Een begrip dat in de jaren negentig is gemunt door de managementgoeroe Hermann Simon (hij noemde het in het Duits de 'heimliche Gewinner').

Voorbeeld

'„De Duitse maakindustrie is nog steeds een van de grootste en sterkste ter wereld – en heel erg op de export georiënteerd. Een belangrijke rol daarin spelen de ‘verscholen winnaars’, een begrip dat in de jaren negentig is gemunt door de managementgoeroe Hermann Simon. Deze hidden champions, of heimliche Gewinner, zijn een reden om ondanks alle problemen toch vertrouwen in de Duitse economie te hebben. Het zijn relatief onbekende ondernemingen, maar wereldleiders in hun eigen nichemarkt. Hun omzet halen ze voor meer dan de helft uit de export, dus ze zijn niet zo afhankelijk van de Duitse economie. Hun verdienmodel ligt voor een groot deel in het buitenland. „Ze behoren tot wat in Duitsland de Mittelstand heet, niet te verwarren met wat we in Nederland middenstanders of midden- en kleinbedrijf noemen. Ook grote ondernemingen worden tot de Mittelstand gerekend. Ze zijn niet beursgenoteerd en vaak in handen van families.'
Bron: NRC, interview met Gerard Pfann, hoogleraar Duits-Nederlandse economische betrekkingen - 04-04-2026.

'Duitsland kent honderden verborgen kampioenen, relatief onbekende familiebedrijven die op hun eigen terrein marktleider zijn. .... De familie-onderneming uit Baden-Württemberg [Bott Group, red.] geldt daarbij als ‘verborgen kampioen’, een bedrijf dat in zijn tak van sport marktleider is, maar dat voor de buitenwereld grotendeels onder de radar blijft. Herrmann Simon, grondlegger van consultancy Simon-Kucher, rolde de term ‘verborgen kampioen’ ooit uit. Hij wilde met het begrip mede de succesfactoren van toonaangevende nichebedrijven in kaart brengen.Een ‘verborgen kampioen’ is volgens Simons definitie in ieder geval marktleider.'
Bron: FD - 23-03-2026.

Engels: hidden champion.

triple helix

Sun, 05 Apr 2026 00:00:00 +0200

Het 'triple helix' of drievoudige-helixmodel van innovatie verwijst naar een reeks interacties tussen de academische wereld (universiteiten en hogescholen), het bedrijfsleven (de 'industrie') en de overheid, met als doel economische en sociale ontwikkeling te bevorderen, zoals in de kenniseconomie.
In de theorie van het innovatie-helixkader wordt elke sector weergegeven door een cirkel (helix), waarbij overlappingen de interacties aangeven. De oorspronkelijke modellering is van tweedimensionaal naar driedimensionaal geëvolueerd om complexere interacties weer te geven, bijvoorbeeld in de loop van de tijd.
Het raamwerk werd voor het eerst theoretisch onderbouwd door Henry Etzkowitz en Loet Leydesdorff in de jaren negentig.

Voorbeeld
'„Duitsland heeft een unieke cultuur van beroepsopleidingen, de zogenoemde duale Ausbildung. In dat systeem gaan leerlingen een paar dagen per week naar school en werken de andere dagen bij een bedrijf om praktijkervaring op te doen. .... „Een andere pijler van de Duitse economie is de zogenoemde triple helix: de samenwerking tussen universiteiten, grote industriële ondernemingen en onderzoeksinstituten als de Fraunhofer-Gesellschaft voor toegepast onderzoek, de Max Planck Instituten voor fundamenteel onderzoek en de Helmholtz-Gemeinschaft voor grote, veelomvattende maatschappelijke projecten. „De samenwerking tussen die drie sectoren vormt het dna van de Duitse maakeconomie. Het is de basis voor technologische innovaties op de lange termijn.”'
Bron: NRC, interview met Gerard Pfann, hoogleraar Duits-Nederlandse economische betrekkingen - 04-04-2026.

Etzkowitz en Leydesdorff betoogden dat het tradionele lineaire model - kennis stroomt van universiteit via industrie naar markt, met de overheid als financier op de achtergrond - onvoldoende de werkelijkheid van moderne innovatiesystemen beschrijft. In de kenniseconomie zijn de grenzen tussen de drie sferen vervaagd en zijn de rollen van de drie actoren fundamenteel veranderd.

Universiteiten nemen een steeds ondernemender rol aan - de ondernemende universiteit ('entrepreneurial university') - door patenten aan te vragen, spin-offs op te richten, onderzoeksresultaten te gelde te maken en samen te werken met bedrijven in gezamenlijke onderzoeksprojecten. De universiteit wordt zelf een economische actor.

Bedrijven nemen taken over die traditioneel tot het domein van universiteiten behoorden: grote technologiebedrijven als Google, Microsoft en ASML investeren massaal in fundamenteel onderzoek en werken nauw samen met academische instellingen. Bedrijven worden zelf kennisproducenten.

Overheden gaan verder dan het financieren van onderzoek en nemen een actieve rol als innovatiemakelaar en netwerkorganisator: zij faciliteren samenwerking tussen universiteiten en bedrijven via innovatieprogramma's, campussen, proeftuinen ('living labs') en ecosystemen, en treden soms zelf op als risicokapitaalverschaffer voor vroegefase-innovatie.

Het resultaat is een dynamisch, spiraalvormig systeem van wederzijdse beïnvloeding waarbij de drie sferen voortdurend rollen van elkaar overnemen, hybride organisaties creëren en gezamenlijk innovatie genereren. De interactie is niet lineair maar zichzelf herhalend en iteratief: kennis, kapitaal en instituties circuleren voortdurend tussen de drie sferen.

redemptie

Sat, 04 Apr 2026 00:00:00 +0200

Letterlijk: verlossing, vrijkoop.
Verbintenissenrecht: omzetting van vaste periodieke verplichtingen in een bedrag ineens, te voldoen tegen finale kwijting.
Ook gebruikt voor aflossing (meestal van een obligatie) of terugkoop, bijvoorbeeld van aandelen in een beleggingsfonds (zie ook: redemption right).

Voorbeeld

'Vesteda, de grootste commerciële woningbelegger en -verhuurder van Nederland, ziet investeerders vertrekken. .... Eens in de zeven jaar kunnen investeerders in Vesteda hun investering terughalen met een zogeheten redemptieverzoek. Die zeven jaar zijn nu verstreken. Opvallend genoeg blijken vrijwel alle investeerders hun financiële belang in Vesteda geheel of gedeeltelijk te willen afbouwen, bevestigt Vesteda. In totaal gaat het om 4,1 miljard euro. Dat heeft vooral te maken met de beleggingsportefeuille van de investeerders, denkt Nils Kok, hoogleraar vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht. "Het is niet zo dat die woningen niet meer renderen, maar ze worden een te groot onderdeel van je portefeuille. Dan neem je er afscheid van." Volgens Claire van Staaij, sectorbankier vastgoed van ABN Amro, is sentiment een andere drijfveer. "En dat sentiment is op dit moment niet positief. Dat ze nu uit deze woningen kunnen stappen, zullen investeerders gezien hebben als een kans."'
Bron: NOS - 03-04-2026.

'Vesteda tracht de dreigende leegloop van zijn woningfonds te beperken. De grootste institutionele woningbelegger van Nederland is in overleg met zijn investeerders over het verlagen van hun zogeheten redemptieverzoeken. Twee weken geleden maakte Vesteda bekend dat vrijwel alle beleggers – vooral Nederlandse en buitenlandse pensioenfondsen en verzekeraars – hun geld (deels) terugwillen, onder andere vanwege oplopende fiscale lasten en de gestegen woningwaarde. In totaal gaat het om €4,1 mrd, zo’n 52% van het fondsvermogen van Vesteda. Daardoor moet het bedrijf mogelijk een deel van de 28.000 woningen verkopen en dreigt de huurmarkt verder in te krimpen.'
Bron: FD - 17-03-2026.

Engels: redemption.