Publieke sector: bij het baten-lastenstelsel worden de baten (opbrengsten) en de lasten (kosten) toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben, ongeacht het jaar waarin geld in of uit de kas stroomt.
Het is een methode om de begroting mee op te stellen, waarbij de kosten voor producten die langer meegaan als uitgaven over begrotingen voor de verschillende jaren (de levensduur van het product) worden uitgesmeerd.
Zo worden de kosten van bijvoorbeeld een nieuw gemeentehuis uitgesmeerd over de economische levensduur van het gebouw. Dit in tegenstelling tot het kasstelsel en kas-verplichtingenstelsel, waar de aanneemsom volledig wordt geboekt in het jaar waarin de betaling daarvan plaatsvindt.
Er wordt in het baten-lastenstelsel een onderscheid gemaakt in eenmalige uitgaven en investeringen die op termijn geld opleveren.
Het baten-lastenstelsel is gebaseerd op het systeem van dubbel boekhouden dat bedrijven in de private sector hanteren. Net als in een dubbele boekhouding toont de balans in het baten-lastenstelsel de bezittingen (de activa), de schulden en het eigen vermogen (de passiva).
Voorbeeld
- 'Peter Wennink, voormalig topman van chipmachinefabrikant ASML, haalt uit naar het begrotingsbeleid van het kabinet. Volgens hem wordt er momenteel geen onderscheid gemaakt tussen eenmalige uitgaven en investeringen die later geld opleveren. ‘Als ik op die manier ASML had geleid, dan hadden we niet meer bestaan’, zo zegt hij tegen Vrij Nederland. In gesprek met het opinieblad legt hij uit hoe deze manier van boekhouding de investeringen dwars kan zitten. Zo tellen de verwachte opbrengsten – die voortvloeien uit investeringen – volgens Wennink nu niet mee. Er wordt bijvoorbeeld geen rekening gehouden met de opbrengsten die wetenschappelijk onderzoek oplevert. .... Juist daarom wil Wennink af van het zogeheten kasstelsel. Daarin worden inkomsten en uitgaven netjes gescheiden, maar kunnen langlopende kosten niet goed worden uitgesmeerd. ......Wennink wil liever naar een baten-lastenstelsel, iets wat ook door veel bedrijven en gemeenten wordt gebruikt. Daarin kunnen kosten makkelijker worden uitgesmeerd over een lange periode. En de oud-topman van ASML staat niet alleen in zijn kritiek. Vrij Nederland haalt onder andere de Algemene Rekenkamer aan: zij pleit al jaren voor een baten-lastenstelsel.'
Bron: BNR - 28-08-2026.
- 'De Miljoenennota 2002 kondigde de invoering aan van het baten-lastenstelsel voor de gehele rijksoverheid, zonder daarvoor een tijdpad te geven (Tweede Kamer, 2001). Dat stelsel zou leiden tot het beter zichtbaar maken van de (integrale) kosten van beleid, wat een evenwichtiger afweging tussen consumptieve en investeringsuitgaven mogelijk zou kunnen maken. Van het voornemen uit de Miljoenennota 2002 is nadien weinig of niets terechtgekomen. ... Het Ministerie van Financiën is er niet van overtuigd dat de baten van het invoeren van een baten-lastenstelsel bij de overige departementen (die zonder grote investeringen in fysieke activa) opwegen tegen de kosten (MinFin, 2025). Dit verklaart waarom er geen grotere stappen zijn aangekondigd op weg naar een baten-lastenstelsel voor het gehele Rijk.'
Bron: ESB.nu, artikel Jan Donders & Flip de Kam - 25-09-2025.
- 'In tegenstelling tot het huidige kas-verplichtingenstelsel worden binnen een baten-lastenstelsel kosten en opbrengsten toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben. Dat sluit beter aan bij een situatie waarin de overheid uitgaven doet die noodzakelijk zijn voor de leefbaarheid en economische ontwikkeling op lange termijn. Denk aan investeringen in infrastructuur en verduurzaming van de energievoorziening. Als dit soort lange termijn investeringen eerst ten laste van de exploitatie moeten komen, kan dat leiden tot suboptimale overheidskeuzes. Bijvoorbeeld doordat noodzakelijke investeringen naar achteren worden geschoven vanwege het effect op de exploitatie. Bovendien leidt dit mogelijk tot onvoldoende inzicht in de bezittingen van de overheid, hetgeen een goede discussie over de beste aanwending van activa in de weg staat.'
Bron: Accountant.nl - 25-04-2017.
Engels: accrual accounting.
Zie ook: overheid, publieke sector, baten, lasten, begroting, begrotingsbeleid, begrotingsregels, verplichtingenstelsel, kapitaaluitgaven, investering, uitsmeren, afschrijven, activa, passiva, balans. Vergelijk: kasstelsel, verplichtingenstelsel, kas-verplichtingenstelsel.
compleet
| Corné van Zeijl
Begrippen uit de columns van deze bekende beurscommentator ...
Klik hier voor meer |
|
