fractioneel bankieren |
Ook: gedeeltelijk reservebankieren.
'Fractional reserve banking' of fractioneel bankieren is de werkwijze waarbij banken slechts een fractie van de ontvangen deposito's als reserve (kasreserve) aanhouden en het overgrote deel uitlenen. Dit mechanisme creëert nieuw giraal geld - er vindt geldschepping plaats - stimuleert kredietverlening en economische groei. Banken houden normaal gesproken dus minder dan honderd procent (een fractie) aan liquiditeiten aan tegenover het bij hen aangehouden girale geld, vandaar de naam 'fractioneel bankieren' of 'gedeeltelijk reservebankieren'. De banken lenen het overgrote deel uit aan andere klanten. Dit is het fundament van het moderne commerciële bankwezen.
De werking is als volgt. Stel dat een bank €1.000 aan deposito's ontvangt. Onder een fractioneel reservestelsel met een reserveratio van 10% houdt de bank €100 achter als reserve en leent zij €900 uit. Die €900 komt - via de lener (de kredietnemer) - uiteindelijk ergens anders in het bankenstelsel terecht als nieuw deposito, waarvan opnieuw 90% wordt uitgeleend, enzovoort. Dit mechanisme staat bekend als de geldmultiplicator: via opeenvolgende rondes van uitlenen en deponeren creëert het bankenstelsel als geheel een veelvoud van de oorspronkelijke inleg aan giraal geld. In het bovenstaande voorbeeld kan uit €1.000 aan initiële reserves theoretisch €10.000 aan deposito's ontstaan.
Banken scheppen hiermee feitelijk geld, niet door biljetten te drukken, maar door kredieten te verstrekken die weer in de economie in omloop komen. Dit wordt ook wel geldschepping door commerciële banken genoemd.
De fractie die banken als reserveverplichting of verplichte kasreserve moeten aanhouden wordt de reserveratio of kasreserveratio genoemd. Deze kan worden opgelegd door de centrale bank als instrument van monetair beleid; een hogere reserveratio beperkt de kredietschepping, een lagere stimuleert die.
Het systeem functioneert zolang niet te veel depositohouders tegelijk hun geld opvragen. Als het vertrouwen in een bank wegvalt en massa's klanten tegelijk hun deposito's opnemen, ontstaat een run op een bank (bankrun), waarbij de bank heeft niet genoeg reserves om iedereen onmiddellijk te betalen. Dit was het mechanisme achter historische bankcrises.
Om bankruns te voorkomen bestaan er twee belangrijke vangnetten: het depositogarantiestelsel en de rol van de centrale bank als 'lender of last resort', die noodliquiditeit kan verschaffen aan banken in moeilijkheden.
Critici stellen dat het stelsel inherent instabiel is, conjunctuurgolven versterkt via procyclische kredietverlening, en een perverse prikkel schept voor banken om buitensporige risico's te nemen.
Engels: fractional-reserve banking.
Zie ook: deposito, kasreserve, giraal geld, geldschepping, primaire bank, fractional reserve bank, loan-to-deposit ratio, opvraagrisico, opvraagbaarheidsrisico, run op een bank, kapitaaleis. Vergelijk: full reserve bank, depositobank, fractioneel aandeel.
compleet
| |
|
