Het 'triple helix' of drievoudige-helixmodel van innovatie verwijst naar een reeks interacties tussen de academische wereld (universiteiten en hogescholen), het bedrijfsleven (de 'industrie') en de overheid, met als doel economische en sociale ontwikkeling te bevorderen, zoals in de kenniseconomie.
In de theorie van het innovatie-helixkader wordt elke sector weergegeven door een cirkel (helix), waarbij overlappingen de interacties aangeven. De oorspronkelijke modellering is van tweedimensionaal naar driedimensionaal geëvolueerd om complexere interacties weer te geven, bijvoorbeeld in de loop van de tijd.
Het raamwerk werd voor het eerst theoretisch onderbouwd door Henry Etzkowitz en Loet Leydesdorff in de jaren negentig.
Voorbeeld
'„Duitsland heeft een unieke cultuur van beroepsopleidingen, de zogenoemde duale Ausbildung. In dat systeem gaan leerlingen een paar dagen per week naar school en werken de andere dagen bij een bedrijf om praktijkervaring op te doen. .... „Een andere pijler van de Duitse economie is de zogenoemde triple helix: de samenwerking tussen universiteiten, grote industriële ondernemingen en onderzoeksinstituten als de Fraunhofer-Gesellschaft voor toegepast onderzoek, de Max Planck Instituten voor fundamenteel onderzoek en de Helmholtz-Gemeinschaft voor grote, veelomvattende maatschappelijke projecten. „De samenwerking tussen die drie sectoren vormt het dna van de Duitse maakeconomie. Het is de basis voor technologische innovaties op de lange termijn.”'
Bron: NRC, interview met Gerard Pfann, hoogleraar Duits-Nederlandse economische betrekkingen - 04-04-2026.
Etzkowitz en Leydesdorff betoogden dat het tradionele lineaire model - kennis stroomt van universiteit via industrie naar markt, met de overheid als financier op de achtergrond - onvoldoende de werkelijkheid van moderne innovatiesystemen beschrijft. In de kenniseconomie zijn de grenzen tussen de drie sferen vervaagd en zijn de rollen van de drie actoren fundamenteel veranderd.
Universiteiten nemen een steeds ondernemender rol aan - de ondernemende universiteit ('entrepreneurial university') - door patenten aan te vragen, spin-offs op te richten, onderzoeksresultaten te gelde te maken en samen te werken met bedrijven in gezamenlijke onderzoeksprojecten. De universiteit wordt zelf een economische actor.
Bedrijven nemen taken over die traditioneel tot het domein van universiteiten behoorden: grote technologiebedrijven als Google, Microsoft en ASML investeren massaal in fundamenteel onderzoek en werken nauw samen met academische instellingen. Bedrijven worden zelf kennisproducenten.
Overheden gaan verder dan het financieren van onderzoek en nemen een actieve rol als innovatiemakelaar en netwerkorganisator: zij faciliteren samenwerking tussen universiteiten en bedrijven via innovatieprogramma's, campussen, proeftuinen ('living labs') en ecosystemen, en treden soms zelf op als risicokapitaalverschaffer voor vroegefase-innovatie.
Het resultaat is een dynamisch, spiraalvormig systeem van wederzijdse beïnvloeding waarbij de drie sferen voortdurend rollen van elkaar overnemen, hybride organisaties creëren en gezamenlijk innovatie genereren. De interactie is niet lineair maar zichzelf herhalend en iteratief: kennis, kapitaal en instituties circuleren voortdurend tussen de drie sferen.
Zie ook: innovatie, kenniseconomie, publiek-private samenwerking, incubator, campus, Brainport Eindhoven.
compleet
| Corné van Zeijl
Begrippen uit de columns van deze bekende beurscommentator ...
Klik hier voor meer |
|
