Staatsschuld: de term 'rentesneeuwbal' is een beeldspraak om aan te geven dat een verhoging van de gemiddelde rente op de staatsschuld tot een sneeuwbaleffect kan leiden, wat wil zeggen dat ze een snelle en zichzelf in standhoudende stijging van de schuldgraad veroorzaakt (en de schuldhoudbaarheid aantast). Een rentestijging kan onder bepaalde omstandigheden een ontsporing van de schuldgraad veroorzaken, namelijk wanneer de rente op de staatsschuld langere tijd hoger is dan de economische groei.
Die ‘sneeuwbaldynamiek’ berust op twee elementen:
- Een gemiddelde rente (r) op de uitstaande schuld die hoger is dan de nominale groei van het bruto binnenlands product (bbp). In dat geval stijgt de teller van de schuldgraad (de totale schuld) door de stijging van de rentelasten namelijk sneller dan de noemer (het nominale bbp). De schuldratio (schuldgraad) loopt dan spontaan op als gevolg van een zelfvoedend proces. Hoe hoger de schuldgraad, hoe meer dit verschil de schuldgraad kan opdrijven.
- Een primair begrotingsoverschot dat onvoldoende is om het opwaartse effect van het positieve ‘rente-groeiverschil’ te compenseren.
Als de financiële markten beginnen te twijfelen aan de houdbaarheid van de financiële situatie van een land, kan dat effect zichzelf versterken. In zo'n situatie gaan beleggers steeds hogere rentes eisen, waardoor de schuld nog duurder wordt om te financieren. Als de sneeuwbal eenmaal aan het rollen gaat, wordt het steeds moeilijker deze te stoppen ....
Voorbeeld
- 'De stijgende langetermijnrente duwt België verder richting de gevarenzone. .... De federale regering staat voor een moeilijke begrotingsronde, en de omstandigheden worden er niet eenvoudiger op. Nu de Belgische langetermijnrente is opgelopen tot boven 3,8 procent, het hoogste niveau sinds 2012, wordt nieuw geld lenen steeds duurder. En we kampen al met hoge begrotingstekorten, een historisch opgebouwde staatsschuld en lage economische groei. ..... Volgens de economen zit de grootste bezorgdheid niet in de huidige rentelast, maar in wat er de komende jaren kan gebeuren als de Belgische financiën niet verbeteren. .... De Schryder [professor economie Selien De Schryder van de UGent] verwijst naar het risico van een zogenoemde rentesneeuwbal. Dat ontstaat wanneer de rente op de staatsschuld langere tijd hoger is dan de economische groei. "Dan krijg je een situatie waarin de schuld moeilijk beheersbaar wordt", zegt ze. "Een steeds groter deel van de begroting gaat dan naar rentebetalingen, waardoor er steeds minder ruimte overblijft voor andere uitgaven. En dan moeten de uitgaven naar beneden of de inkomsten naar omhoog."'
Bron: VRT NWS - 19-08-2026.
- 'Om het tekort op de begroting terug te dringen tot ongeveer 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) zal de federale overheid minstens 15 tot 20 miljard euro moeten zien te vinden. Dat heeft raadsheer Rudi Moens van het Rekenhof gezegd in de Kamer. Volgens hem zit ons land "gevaarlijk dicht" bij de rentesneeuwbal. .... De overheidsschuld blijft intussen stijgen en dat heeft gevolgen op de rentelasten van ons land. Moens herhaalt dat we "gevaarlijk dicht" bij het sneeuwbaleffect staan. Dat is een vicieuze cirkel in de overheidsschuld die ontstaat als de gemiddelde rente op de staatsschuld groter is dan de nominale economische groei (reële economische groei plus inflatie). Daardoor dikt de totale schuldgraad automatisch aan.'
Bron: VRT NWS - 26-05-2026,
- 'Overheidsschulden zijn historisch hoog in de grote geavanceerde economieën en beleggers zijn daar niet blind voor. De eerste grafiek toont namelijk dat de kostprijs om nieuwe schulden uit te geven (of de nominale rente op overheidsobligaties) voor heel wat overheden verder steeg en in 2025 hoger lag dan de verwachte nominale economische groei in die landen, volgens IMF-voorspellingen. Dat is een trendbreuk met het verleden, want het afgelopen decennium konden veel overheden erop rekenen dat de verwachte groei van hun economie hoger was dan de rente op overheidsobligaties: nieuwe schulden betaalden zichzelf terug. Vandaag is dat niet langer het geval. Als de overheid geen voldoende groot primair overschot op de begroting boekt om het verschil tussen rente en groei op te vangen, stijgt de schuld vanzelf verder. Dat is wat we een rentesneeuwbal noemen.'
Bron: Nationale Bank van België (NBB) - 23-03-2026.
Zie ook: staatsschuld, schuldenberg, schuldgraad, rentelasten, begrotingsdiscipline, economische groei, primair begrotingsoverschot, staatsschuldquote, schuldhoudbaarheid, noemereffect, death spiral.
compleet
| Corné van Zeijl
Begrippen uit de columns van deze bekende beurscommentator ...
Klik hier voor meer |
|
