Ook: budgettaire dominantie, fiscale dominantie.
De term begrotingsdominantie, budgettaire dominantie of fiscale dominantie beschrijft een situatie waarin de overheidsschuld en overheidstekorten (de begroting) het monetair beleid dicteren, in plaats van dat de centrale bank de inflatie beheerst.
In een fiscaal dominant regime wordt het vermogen van de centrale bank om de prijsstabiliteit te handhaven beperkt door druk vanuit de overheid (de politiek). Er kunnen tegenstrijdige doelstellingen tussen de overheid en de centrale bank ontstaan, omdat de overheid zich richt op economische doelstellingen op de korte termijn, terwijl de centrale bank streeft naar het handhaven van prijstabiliteit en financiële stabiliteit op de langere termijn.
De centrale bank kan gedwongen worden de rente laag te houden of overheidsschulden op te kopen om tegemoet te komen aan de financieringsbehoeften van de overheid, wat mogelijk tot hogere inflatie leidt. Buitensporige overheidsuitgaven, gefinancierd door geldschepping, kunnen de inflatiedruk aanwakkeren. Wanneer de centrale bank gedwongen wordt staatsschulden te gelde te maken, vergroot zij de geldhoeveelheid, wat tot stijgende prijzen kan leiden en de waarde van de munt kan uithollen.
Voorbeelden uit het verleden zijn de periodes van hyperinflatie in Zimbabwe en Venezuela. In deze gevallen leidden buitensporige overheidsuitgaven en monetaire financiering tot ernstige inflatiedruk, waardoor de waarde van de munt werd uitgehold en economische onrust ontstond.
Begrotingsdominantie staat in contrast met monetaire dominantie, waarbij de centrale bank onafhankelijk kan opereren en prioriteit geeft aan inflatiebeheersing (prijsstabiliteit) en schuldhoudbaarheid, terwijl de overheid op verantwoorde wijze haar eigen financiën beheert.
Voorbeeld
- 'Op weg naar fiscale dominantie - Een begrotingstekort kun je terugdringen door te bezuinigen op de staatsuitgaven of door de belastingen te verhogen. Beide opties lijken om electorale redenen niet aan de orde. De huidige regering van de VS zet daarentegen sterk in op meer economische groei. De Verenigde Staten moeten als het ware uit hun schulden gaan groeien. De markten hebben daar zo hun gedachten over. Blijft over hogere inflatie. Bij geldontwaarding loopt de waarde van je schulden vanzelf terug. De schuld verdwijnt als het ware als sneeuw voor de zon. Een logische uitkomst van een toestand die men wel fiscale dominantie noemt. Bij fiscale dominantie is de schuld van de staat dermate hoog dat de centrale bank feitelijk een ondergeschikte rol krijgt. De centrale bank kan niet veel anders dan de rente laag houden, ook al noopt hogere inflatie tot een renteverhoging. In deze situatie zijn de Verenigde Staten nu beland.'
Bron: Fintessa - 31-08-2026.
- 'Beleggers worden steeds nerveuzer over de hardnekkig grote begrotingstekorten van westerse economieën. Ze stuwen de rente op staatsobligaties, wat de schuldenbergen nog pittiger maakt. Zullen overheden een uitweg zoeken via inflatie en ‘budgettaire dominantie’, met centrale banken die gedwee de rentelasten helpen te beteugelen?'
Bron: Tijd.be - 02-10-2025.
- '...de belangrijkste economieën in de wereld lenen, vrijwel zonder uitzonderingen, recordhoeveelheden geld. Zoveel, dat beleggers zich steeds meer zorgen beginnen te maken. .... Tegenover schulden staat spaargeld, en zolang daar voldoende van is, vallen ze tegen elkaar weg. .... Maar anderzijds is er het risico dat de groeiende financiering van staatsschuld de financiering van burgers en bedrijven wegdrukt. Bovendien is er het risico van ‘begrotingsdominantie’ van de politiek richting centrale banken. Die kunnen worden gedwongen een ruimer rentebeleid te voeren dan verstandig is. Zie de druk van de regering-Trump op de eigen centrale bank, de Fed, om de rentes fors te verlagen. En dan zijn er nog andere paardenmiddelen, zoals het toestaan van hogere inflatie die de schuld uitholt, maar voor verliezen bij spaarders en beleggers zorgt.'
Bron: NRC, Commentaar - 06-09-2025.
- 'Het moedwillig slopen van een van de pijlers onder de wereldeconomie zou dus tot grote paniek onder beleggers moeten leiden. Immers: de dollar is de belangrijkste resevemunt ter wereld en Amerikaanse staatsobligaties zijn hét smeermiddel van de mondiale financiële markten. Als de koers van beide in de greep komt van het economisch beleid van het Witte Huis (fiscal dominance noemen economen dat, begrotingsdominantie, als tegenhanger van monetaire dominantie, waarbij de koers van de centrale bank bepaald wordt op basis van monetaire afwegingen), valt de vertrouwensbasis onder een groot deel van de financiële economie weg.'
Bron: NRC, Egbert Kalse - 26-08-2025.
Engels: budget dominance, fiscal dominance.
Zie ook: centrale bank, staatsschuld, schuldenberg, schuldhoudbaarheid, rentebeleid, weginfleren, financiële repressie. Tegenovergesteld: monetaire dominantie. Vergelijk: financiële repressie.
compleet
| Corné van Zeijl
Begrippen uit de columns van deze bekende beurscommentator ...
Klik hier voor meer |
Economie-typering
Metaforen om specifieke verschijnselen en knelpunten in de economie te typeren ...
Klik hier voor meer |
|
