Schurkenkapitalisme of vriendjeskapitalisme (Engels: crony capitalism) is een kritische benaming voor een vorm van kapitalisme waarin ondernemers, investeerders of machthebbers hun economische positie gebruiken voor persoonlijk gewin, ten koste van eerlijke concurrentie, het publieke belang of de samenleving.
De term wordt gebruikt voor situaties waarin het kapitalistische systeem niet zozeer draait om productiviteit, innovatie en gezonde concurrentie, maar om machtsmisbruik, corruptie en het afwentelen van risico's en kosten op anderen.
Het schurkenkapitalisme kenmerkt zich door het naar de eigen hand zetten van regels (bedrijven beïnvloeden wetgeving en toezicht om zichzelf te bevoordelen), corruptie en vriendjespolitiek (bedrijven krijgen opdrachten, vergunningen of voordelen dankzij politieke connecties), misbruik van marktmacht (ondernemingen schakelen concurrenten uit of gebruiken hun machtspositie om klanten of leveranciers uit te buiten), de privatisering van winsten in combinatie met een socialisering van verliezen (private partijen profiteren, terwijl de samenleving opdraait voor de kosten van mislukkingen).
Voorbeeld
- 'De Zweeds-Duitse econoom Carl Benedikt Frey, verbonden aan de universiteit van Oxford, waarschuwde in zijn in 2025 verschenen boek How Progress Ends voor de gevaren van ‘politiek kapitalisme’, dat niet zelden ontaardt in ‘crony capitalism’ waarin overheid en een kleine club bedrijven elkaar de bal toespelen. ... ‘Ik denk dat we op dit moment in de VS zien dat de rechtsstaat ter discussie staat, omdat de regering en de president de rechtsstaat zelf niet respecteren. Bedrijven gokken daarom in toenemende mate op een verschuiving weg van die rechtsstaat. En dan moet je aan de juiste kant van de macht staan.’... Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz plaatst Trumps Amerika in een analyse op Project Syndicate in een rijtje totalitaire staten. ... Het gevaar in deze ‘nieuwe oligarchische concurrentiestrijd’, aldus Stiglitz: ‘De winnaars zijn niet degenen die de beste producten maken of het meest innovatief zijn. Het zijn juist degenen die het minst principieel zijn en het best weten hoe ze de mad king moeten vleien (…) Met Trump aan het roer is Amerika gedoemd zich te voegen bij alle andere landen die gebukt gaan onder vriendjeskapitalisme.’'
Bron: FD - 04-08-2026.
- 'De door het Westen gedomineerde Internationale instituties als het IMF, de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie (WTO) moesten alles in goede banen leiden. Wat betreft de internationale handel was de leidende gedachte, gesteund door de tweehonderd jaar oude, maar in principe onomstreden theorie van de internationale handel, dat vrijhandel in beginsel voor alle betrokken landen voordelig is. ... Die theorie gaat er impliciet vanuit dat sprake is van een gelijk speelveld in de internationale concurrentie. Dit is een problematische veronderstelling wanneer handelspartners vanuit verschillende economische systemen opereren. De Amerikanen hebben een markteconomie, wij een sociale markteconomie, de Russen hebben een schurkenkapitalisme en de Chinezen hebben staatskapitalisme. In de rest van de wereld vind je elementen van alle vier.'
Bron: crystalcleareconomics.nl, column Han de Jong - 14-10-2025.
- 'Is ons kapitalisme nog wel veilig bij de VVD? - Wie hoort in dit rijtje niet thuis? Rusland. Indonesië. China. VVD. Inderdaad de VVD. Want dat is geen land, maar een politieke partij die verzeild is geraakt in een gevalletje van crony capitalism. In het vrienden (cronies)- en familiekapitalisme doen zakelijke regels en normen er niet zoveel toe. Het gaat om leven en laten leven, smeren en fêteren, waar alle partijen beter van worden of belang bij hebben.'
Bron: NRC, column Menno Tamminga - 09-05-2017.
- '‘Trump stuurt economie aan als een Afrikaans leider’ - .....De Amerikaanse economie bijvoorbeeld kan binnenkort echt op stoom komen, maar er is wel een groot risico, namelijk dat 'bepaalde mensen domme dingen gaan doen'. Met 'bepaalde' heeft Wescott vooral de nieuwe Amerikaanse president voor ogen. Die kan de boel vreselijk in de soep laten draaien. Onder andere door als een ‘Afrikaans leider’ de economie aan te sturen. Een overheid hoort wetten te maken voor iedereen, maar als een regering zich op individueel niveau met allerlei investeringsbeslissingen bemoeit, dan is dat gewoon slecht voor het investeringsklimaat. De allocatie van middelen wordt suboptimaal door dit 'crony capitalism' en dat heeft op termijn gevolgen voor de groei.'
Bron: FD.nl, column Marcel de Boer - 24-01-2017.
Engels: crony capitalism.
Zie ook: lobbycratie, corruptie, nepotisme, cliëntelisme, marktmacht, marktmisbruik, socialiseer de verliezen, privatiseer de winsten, belangenverstrengeling, oneerlijk speelveld, oligarchie, corruptie, ontwikkelingsland, opkomende markten, informele economie, Trumponomics, Mar-a-Lago-akkoord, afperseconomie, Corruption Perceptions Index, Global Corruption Barometer, Index of Economic Freedom, Doing Business Report, siloviki, oligarch, nepobaby, oligarchie, kartel, kleptokraat, kleptocratie, plutogoog, old boys network, establishment, ouwe jongens krentenbrood, witteboordencriminaliteit, Robber Barons. Vergelijk: transparantie, gelijk speelveld, knechtjeskapitalisme.
compleet
| Corné van Zeijl
Begrippen uit de columns van deze bekende beurscommentator ...
Klik hier voor meer |
|
